Machineveiligheid algemeen

Het werken met machines, apparaten, gereedschappen en installaties (hierna te noemen: machines) kan gevaren veroorzaken. Machines kunnen gevaarlijk zijn of gevaarlijk worden door veroudering of slijtage. Bij gewijzigde machines of machines die geheel zelf gemaakt worden, zijn de gevolgen voor de veiligheid soms onvoldoende bekend.

Wat is de gewenste situatie? (De norm)

  • De werkplek en werkomgeving zijn zo veilig en gezond mogelijk.
  • De machine is veilig en wordt gebruikt en onderhouden volgens de gebruikshandleiding.
  • De medewerkers zijn voldoende deskundig en geïnstrueerd.
  • De leiding houdt toezicht op de naleving van de gemaakte afspraken.

 

Welke maatregelen moet ik daarvoor treffen?

  • Werk met een CE-gemarkeerde machine, inclusief Nederlandse documentatie en gebruikshandleiding. Dit geldt voor nieuwe, gewijzigde en zelfgemaakte machines.

  • Laat oudere machine (voor 1995 en geen CE) beoordelen door een deskundige.

  • Controleer de machine voor het werk begint.

  • Onderhoud de machine conform de aanwijzingen in de gebruikshandleiding.

  • Bevorder de deskundigheid van medewerkers door veiligheidsinstructies te geven.

Toelichting op de maatregelen

Bij aanschaf van een nieuwe machine

  • Stel vooraf, samen met de betrokkenen in het bedrijf, een programma van eisen op. Hierin is aandacht voor: geluids- en trillingsniveau, gebruiksgemak, klimaat, stof, chemische stof, uitlaatemissies en dieselmotoremissies.
  • Een machine voldoet aan de veiligheidseisen van de Arbeidsomstandighedenwet www.wetten.nl arbeidsomstandighedenbesluit art. 7.2 t/m 7.5] als hij voorzien is van de CE-markering en een EG-verklaring van overeenstemming en wordt gebruikt volgens de gebruikshandleiding.
  • Zie erop toe dat de leverancier bij aflevering van de machine de volgende documenten aan u overhandigt:
    • een gebruikshandleiding in de Nederlandse taal. Deze bestaat uit service- en onderhoudsvoorschriften voor gespecialiseerd personeel en een gebruiksaanwijzingen voor uitvoerend personeel.
    • een schriftelijke EG-verklaring van overeenstemming of conformiteitverklaring.

Gewijzigde machine

  • Wie wijzigingen aanbrengt aan een machine, wordt als producent van een volledig nieuwe machine beschouwd als:
    • het door de fabrikant omschreven bedoelde gebruik wijzigt of
    • er nieuwe risico's ontstaan of
    • bestaande risico's groter worden.
  • In deze gevallen moet de eigenaar/gebruiker ervoor zorgen dat aan alle CE-verplichtingen (technisch constructiedossier, gebruikshandleiding en EG-verklaring van overeenstemming) wordt voldaan.

Zelfgemaakte machine

  • Wie zelf een machine maakt, wordt beschouwd als fabrikant. De fabrikant van machines moet zorgen dat aan alle CE-verplichtingen (technisch constructiedossier, gebruikshandleiding en EU-verklaring van overeenstemming) wordt voldaan.

Aan elkaar koppelen of in lijn gebruiken van (CE) machines:

  • Als twee of meer (CE) machines aan elkaar worden gekoppeld, ontstaat een nieuwe machine. Dan moet opnieuw gecheckt worden of er is voldaan aan de verplichtingen uit de machinerichtlijn.
  • De combinatie van een trekker en een werktuig wordt niet als één machine beschouwd en hoeft dus niet opnieuw gecheckt te worden. Het verwisselbaar uitrustingsstuk moet ook voorzien zijn van CE markering (type plaatje).

Oude (niet CE) machine:

  • Voor machines die voor 1995 in werking zijn gesteld, gelden de CE-verplichtingen niet (constructiedossier, gebruikshandleiding en EG-verklaring van overeenstemming).
  • De werkgever is wel verplicht veilige arbeidsmiddelen beschikbaar te stellen. Dit geldt voor alle fasen van de levensduur:
    • transport, installatie en afstelling
    • in werking zijn, reinigen en onderhoud
    • buiten gebruik stellen, sloop en verwijdering
  • Bij deze  machines moet een gebruikshandleiding zijn of moet er een gemaakt worden Laat bij twijfel over de veiligheid van een machine een beoordeling uitvoeren door een deskundige van het eigen bedrijf of door een veiligheidskundige. Neem voor meer informatie contact op met Stigas.

Onderhoud en keuring van machines

  • Laat machines zodanig onderhouden  dat zij blijven voldoen aan de veiligheidseisen. Dat is niet alleen van belang voor de levensduur van de machine, maar ook voor de veiligheid van degene die er mee werkt.
  • Laat de machine zo vaak keuren als noodzakelijk voor een goede staat. De frequentie hangt af van de onderhoudsvoorschriften van de fabrikant, de gebruiksintensiteit en de gebruiksomstandigheden Voor hef- en hijsmiddelen geldt dat deze minimaal een keer per jaar moeten worden gekeurd.
  • Laat de keuring van een arbeidsmiddel uitvoeren door een deskundige. Het is aan de werkgever om vast te stellen (en aan te tonen) wie deskundig genoeg is om de keuring uit te voeren.
Voorbeelden Deskundigheid van de keurmeester
Eenvoudig handgereedschap kruiwagens, steekwagen, handpalletwagen e.d. De keuringen worden verricht door personen die voorlichting en instructie hebben gehad over de manier van keuren van deze arbeidsmiddelen
Land en tuinbouwmachines, aangedreven handgereedschap.

De keuringen worden verricht door deskundige personen, die door de werkgever zijn aangewezen en  zijn opgeleid om de keuringen te kunnen uitvoeren.
Takkenversnipperaar, grote zelfrijdende landbouwmachines, zoals bietenrooier, spuitmachine en maishakselaar. Hijs- en hefmiddelen (bijv. heftruck, shovel, graafmachine) met een bedrijfslastmoment van minder dan 10 tonmeter

De keuringen worden verricht door speciaal daartoe opgeleid personeel. Zij beschikken over voldoende kennis en kunde en de nodige keuringsuitrusting. Het is aan de werkgever om vast te stellen en aan te tonen wie deskundig genoeg is om de keuring goed uit te voeren.

Hijs- en hefwerktuigen (bijv.  verreiker, graafmachine, autolaadkraan) met een bedrijfslastmoment van tenminste 10 tonmeter.

Uitzondering: grondverzetmachines die ontgravingen maken en daarop aansluitend leidingwerk in die ontgravingen leggen of ten behoeve van het uitvoeren van grondverzetwerkzaamheden ondersteuningsschotten plaatst.

De keuringen worden minimaal eens per 2 jaar verricht door een door de overheid aangewezen instelling.

http://www.tcvt.nl

In het tussenliggende jaar kan de keuring door een deskundig natuurlijk persoon, rechtspersoon of instelling uitgevoerd worden. Zij beschikken over voldoende kennis en kunde en de nodige keuringsuitrusting.
  • Zorg dat de bevindingen van de  keuringen vastgelegd zijn
  • Zie erop toe dat de volgende keuringsdatum leesbaar op de machine wordt vermeld, bijvoorbeeld op een keuringssticker.

Opleiding en instructie

  • Spreek af dat de leverancier bij aflevering een uitgebreide instructie verzorgt over de eigenschappen en gevaren van de machine, de werking en het dagelijks en periodiek onderhoud. Zorg dat alle betrokkenen hierbij aanwezig zijn. Voor sommige machines kunnen speciale opleidingseisen (zie CAO) gelden, zoals de motorkettingzaag, hoogwerker.
  • Bied de betrokken medewerkers de gebruiksaanwijzing in begrijpelijke vorm aan. Zet anders  de belangrijkste aandachtspunten op een werkinstructiekaart.
  • Verhoog de kennis door een instructie op de werkplek.
  • Zorg dat de machine uitgeschakeld is en stil staat, voordat begonnen wordt met het verhelpen van een storing, het uitvoeren van onderhoud of het afstellen van de machine.
  • Houd toezicht. Stem het toezicht af op de deskundigheid van de medewerker en de risico's op de werkplek.
  • Bespreek (bijna-)ongevallen die in het bedrijf of in de sector hebben plaats gevonden.

Persoonlijke beschermingsmiddelen

  • Gebruik tijdens het onderhoud aan machines de persoonlijke beschermingsmiddelen, zoals werkkleding (overall), veiligheidsschoenen en handschoenen.
  • Gebruik handschoenen niet bij gevaar van intrekken of indraaien (bijvoorbeeld boormachine)
  • Gebruik gehoorbescherming bij schadelijk geluid (meer dan 80 decibel).Gebruik altijd oogbescherming bij verspanende werkzaamheden, slijpen, boren, enz.

Meer informatie

Foto:

Oude onbeveiligde spitmachine

Foto:

Oude beveiligde spitmachine

Foto:

Moderne beveiligde spitmachine (CE)

Checklist dagelijkse praktijk

 Gebruiker

  • Bedien geen machine waarvoor je niet bent geïnstrueerd of opgeleid.
  • Controleer altijd de machine voor gebruik.
  • Gebruik de machine niet als beveiligingen haperen, verwijderd of overbrugd zijn.
  • Gebruik de machine op de voorgeschreven wijze.
  • Meld opgemerkte gevaren direct aan de leidinggevende.
  • Zet de motor af en de sleutel eruit bij het verhelpen van een storing of het afstellen van de machine.

 

Monteur

  • Reinig de machine voordat je er aan gaat sleutelen.
  • Plaats de machine stabiel.
  • Zorg voor een tweede persoon bij de knoppen als je gaat proefdraaien.
  • Volg de service- en onderhoudsvoorschriften van de gebruikshandleiding van de machine.
  • Zorg dat de veilige werking van de machine in stand blijft.