Toelichting op de maatregelen

1. Veilig materieel en veilige werkwijze

Onderhoud

• Stel een onderhoudsplan op volgens de voorschriften van de fabrikant.
• Laat onderhoud uitvoeren door een monteur met NEN 9140-certificering.
• Voer periodieke visuele inspecties uit van kabels, aansluitingen en elektrische componenten.
• Zorg voor een werkplaats die voldoet aan de eisen uit de NEN 9140:2024. O.a:
  • Breng vóór de start van werkzaamheden aan het HV-systeem (hoogspanning) duidelijke markerings- en afzetmiddelen aan rondom de gevarenzone.
  • Noodprocedures (zie onder).
  • Toegangscontrole (alleen bevoegden).

• Werk bij werkzaamheden aan het HV-systeem volgens de 5 eisen voor spanningsvrij werken en daarbij is de gebruikshandleiding van de machine leidend.
  1. Beveiligen tegen onbedoeld in beweging komen.
  2. Beveiligen tegen opnieuw inschakelen (opbergen van de contactsleutel).
  3. Batterij scheiden van het HV-systeem (spanningloos maken). Verwijder indien aanwezig altijd de serviceplug uit de HV-batterij. Daarmee wordt fysiek een onderbreking gemaakt in het batterijpakket. De plug dient buiten het voertuig bewaard te worden, 10 minuten wachten tot ontlading van HV-condensatoren compleet is.
  4. Ervoor zorgen dat de in het voertuig aanwezige HV-condensatoren worden ontladen, indien het automatische ontlaadproces door technische storingen heeft gefaald.
  5. Spanningsloosheid aantonen met een geschikte spanningstester (bijvoorbeeld Duspol AC 1000V / DC 1200V). Volg de aanwijzingen van de fabrikant waar de 0 Volt check moet worden uitgevoerd.

Transport en bediening materieel

• Bescherm lithium-ion accu’s tijdens transport en bediening tegen stoten en vallen.
• Laat transport van losse accu’s plaatsvinden volgens ADR-voorschriften, tenzij de 1.000-puntenregeling van toepassing is.
• Controleer na transport op mechanische schade en correcte aansluiting.
• Houd rekening met het ontbreken van motorrem bij elektrisch materieel tijdens laden en lossen.

2. Laden

• Stel een laadplan op en wijs een werkverantwoordelijke (WV) aan. Gebruik eventueel de tool van de Nationale Agenda Laadinfrastructuur (NAL).
• Een lithium-ion accu moet worden geladen met een lader die exact past bij de accuspanning én het batterijmanagementsysteem (BMS).
• Laat medewerkers geen hogere spanning gebruiken “om sneller te laden” dit kan brand of een explosie veroorzaken
• Zorg dat laadplaatsen niet in vluchtwegen liggen en voldoende afstand (>10 meter) houden tot gebouwen en andere objecten.
• Voorkom overbelasting van elektrische installaties.
• Gebruik bij middelgrote en grote machines bij voorkeur DC-laden (Mode 4).

• Parkeer elektrische machines niet strak tegen elkaar.
• Zorg voor een goed batterijmanagementsysteem (BMS) en een isolatiewachter.

Laden in binnenruimten:

• Indien er in een binnenruimte wordt geladen zijn de volgende punten van belang:
  • Laadplaats fysiek scheiden van de opslag, vluchtwegen en brandbare materialen.
  • Zorg voor een brandwerende ruimte (bijv. 60 minuten WBDBO).
  • Zorg er voor dat de elektrotechnische installatie voor het opladen van lithiumhoudende energiedragers in een opslagvoorziening zijn tegen blikseminslag beveiligd volgens NEN-EN-IEC 62305-4.
  • Zorg voor mechanische ventilatie.
  • Laad niet op verkeersroutes of onder trappen .
  • Zorg dat kabels beschermd liggen.
  • Laad nooit 's nachts zonder aanvullende beveiligingen en nooit zonder toezicht.
  • Zorg voor automatische rookdetectie, thermische detectie, gekoppelde doormelding,
  • Zorg voor een goede bereikbaarheid voor de brandweer.

PGS 37-2 adviseert om laadzones te scheiden van opslagzones.

Energieopslagsysteem (EOS)
Een EOS is de samenstelling van de lithiumhoudende energiedragers, het EMS, de omvormers en trafo.

• De ruimte waarin de EOS is geplaatst moet water-, stuifsneeuw- en muisdicht zijn.
• Voorkom dat de EOS beschadigd raakt door een impact van buitenaf. Plaats een EOS zodanig dat er geen gevaar voor aanrijding bestaat door middel van een doelmatige geleiderailconstructie.
• Laat het energieopslagsysteem (EOS) minimaal jaarlijks keuren volgens PGS 37-1 en NEN 4288.

3. Noodprocedures

• Stel een noodplan op volgens PGS 37-1.
• Instrueer medewerkers over het risico van het ontstaan van een vlambog. Als er bij brand van een lithiun-ion accu nog spanning aanwezig is, kan er een vlamboog ontstaan:
  • elektriciteit “springt” door de lucht
  • dit geeft een zeer fel licht (zoals lassen)
  • temperaturen kunnen oplopen tot duizenden graden
  • kan direct ontsteken van vrijkomende gassen veroorzaken
  • veroorzaakt extra hitte → verergert de brand
  • kan metaal doen smelten
  • geeft risico op elektrische schokken
• Zorg voor een evacuatieplan en BHV-instructie:
  • Alarmeer bij brand direct 112 en waarschuw de BHV.
  • Blus een lithium-ionbrand niet zelf. Thermal runaway kan niet worden gestopt met standaard blusmiddelen. Houd afstand en laat de brandweer ingrijpen.
  • Ga geen brandend materieel zelf verplaatsen.
• Plaats elektrisch materieel en laadpunten op een goed bereikbare plek voor hulpdiensten.
  Bijvoorbeeld inpandig: dicht bij de ingang.

4. Deskundigheid en aanwijzing

• Geef medewerkers gerichte instructie over elektrische risico’s.
• Leg vast dat geen verlengkabels worden gebruikt bij laden.
• Wijs medewerkers die elektrotechnisch werk uitvoeren schriftelijk aan volgens NEN 9140 (ev-VOP, ev-VP, ev-WV).
• De aanwijzing gebeurt schriftelijk en op basis van aantoonbare opleiding en deskundigheid. Met deze aanwijzing wordt een medewerker bevoegd om het werk uit te voeren.

Aanwijsbeleid medewerkers en monteurs voor elektrisch materieel:

• Ev-voldoende onderricht persoon (ev-VOP) - Is aangewezen en voldoende geïnstrueerd om werkzaamheden uit te voeren aan elektrisch materieel met bekende en beperkte elektrische risico’s. Denk aan het spanningsloos maken van het boordnet, vastzetten, uitzetten en afschakelen.
• Ev-vakbekwaam persoon (ev-VP) - Is aangewezen en heeft minimaal een mbo-niveau 2 opleiding in autotechniek of elektrotechniek. Herkent en voorkomt elektrische risico’s door opleiding en instructie. Mag onderhoud uitvoeren, storingen diagnosticeren, reparaties verrichten en onderdelen demonteren van elektrisch materieel.
• Ev-werkverantwoordelijke (ev-wv) - Is aangewezen als werkverantwoordelijke en draagt de verantwoordelijkheid voor veilig werken aan elektrisch materieel bij risicovolle werkzaamheden. Heeft een elektrotechnische opleiding op minimaal EQF-niveau 4 of vergelijkbaar niveau afgerond. Mag controleren of het materieel spanningsloos is.

De ev-Werkverantwoordelijke:

• beoordeelt de werkzaamheden;
• maakt een risicoanalyse;
• bepaalt wie het werk mag uitvoeren;
• geeft werktoestemming;
• stuurt ev-VOP's en ev-VP's aan;
• draagt verantwoordelijkheid voor de veilige uitvoering van de werkzaamheden in de werkplaats.

In bijlage K van NEN 9140:2019 staan voorbeelden van werkzaamheden per rol. Ev = elektrisch voertuig.

5. Persoonlijke beschermingsmiddelen

• Verstrek isolerende handschoenen en schoeisel dat beschermt tegen elektrische schokken bij risico op elektrische spanning.
• Gebruik een gelaatsscherm bij werkzaamheden onder spanning. Of bij risico op vlamboog: extreme hitte, fel licht en uv-straling, een drukgolf en/of rondvliegende metaaldelen. Tijdens reguliere werkzaamheden aan installaties en kabels kan een vlamboog ontstaan. Ook bij schade waarbij de accu wordt geraakt, is er risico op een vlamboog.

 Meer informatie

• NEN 9140 – Veilig werken aan elektrische voertuigen
• NEN 3140 – Bedrijfsvoering elektrische installaties
• PGS 37-1 – Opslag lithium-ion batterijen
• NEN 4288 – Keuring energieopslagsystemen